Dana 12. marta 2003. godine Srbija je ostala bez svog premijera. Zoran Đinđić ubijen je ispred zgrade Vlade Srbije u Beogradu, kada je na njega iz snajpera pucao pripadnik nekadašnje Jedinice za specijalne operacije. Atentat je šokirao javnost i pokrenuo jednu od najvećih policijskih akcija u modernoj istoriji Srbije – operaciju „Sablja“.
Atentat usred dana
Đinđić je pogođen 12. marta oko 12.25 časova dok je ulazio u zgradu Vlade Srbije. Prema sudski utvrđenim činjenicama, atentat je izvršio Zvezdan Jovanović, dok je organizacija ubistva dovedena u vezu sa Milorad Ulemek Legija i pripadnicima ozloglašenog Zemunskog klana.
Ubistvo je predstavljalo vrhunac sukoba između državnih institucija i organizovanog kriminala, koji je tokom prethodnih godina stekao veliki uticaj u Srbiji.
Početak akcije „Sablja“
Neposredno nakon atentata proglašeno je vanredno stanje, a država je pokrenula operaciju „Sablja“. Cilj akcije bio je pronalaženje organizatora i izvršilaca ubistva, ali i obračun sa kriminalnim grupama koje su delovale širom zemlje.
Tokom akcije uhapšeno je više od 11.000 ljudi zbog sumnje na povezanost sa organizovanim kriminalom. Policija je privela pripadnike Zemunskog klana, bivše pripadnike bezbednosnih struktura, kao i osobe za koje se verovalo da su pomagale kriminalnim organizacijama.
Pad Zemunskog klana
Jedan od ključnih trenutaka operacije dogodio se krajem marta 2003. godine, kada su u policijskoj akciji ubijeni vođe Zemunskog klana, Dušan Spasojević i Mile Luković Kum. Država je tada saopštila da je razbijena najmoćnija kriminalna organizacija u zemlji.
Tokom istrage rasvetljeni su i drugi teški zločini iz prethodnih godina, uključujući ubistvo Ivan Stambolić.
Suđenje i presude
Proces za ubistvo premijera trajao je godinama. Sud je 2007. godine osudio glavne organizatore i izvršioce atentata na ukupno 378 godina zatvora. Najteže kazne od po 40 godina dobili su Milorad Ulemek Legija i Zvezdan Jovanović. Presude su kasnije postale pravosnažne.
Nasleđe koje i danas izaziva rasprave
Više od dve decenije nakon atentata, ubistvo Zorana Đinđića ostaje jedna od najvažnijih i najkontroverznijih tema u savremenoj srpskoj istoriji. Dok jedni smatraju da je akcija „Sablja“ bila neophodan obračun sa organizovanim kriminalom, drugi ukazuju na sporne metode, masovna hapšenja i pitanja koja su ostala bez odgovora.
Ipak, ostaje činjenica da je atentat na Đinđića označio prelomni trenutak za Srbiju, a operacija „Sablja“ postala simbol pokušaja države da se obračuna sa kriminalnim strukturama koje su godinama delovale u njenim institucijama.
